So sánh kiểm định và hiệu chuẩn khác nhau như thế nào?

Kiểm định và hiệu chuẩn là hai hoạt động quan trọng trong lĩnh vực đo lường, được áp dụng nhằm đánh giá độ chính xác và độ tin cậy của các thiết bị, phương tiện đo. Mặc dù đều hướng đến việc đảm bảo chất lượng kết quả đo, nhưng hai khái niệm này lại có sự khác biệt rõ rệt. Vậy kiểm định và hiệu chuẩn khác nhau như thế nào? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau nhé.

1. Giải thích khái niệm về kiểm định và hiệu chuẩn 

1.1. Kiểm định là gì? 

Theo Khoản 11 Điều 3 Luật Đo lường Việt Nam, kiểm định (Verification) là biện pháp kiểm soát đo lường do tổ chức kiểm định được chỉ định thực hiện nhằm đánh giá và xác nhận phương tiện đo có đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật đo lường theo quy định hay không.

Hiểu một cách đơn giản, kiểm định là quá trình cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, đánh giá độ chính xác của phương tiện đo để xác nhận thiết bị có đủ điều kiện đưa vào sử dụng hoặc tiếp tục sử dụng theo quy định của pháp luật. Hoạt động này mang tính bắt buộc đối với các phương tiện đo thuộc danh mục phải kiểm định, đặc biệt là những thiết bị liên quan đến giao dịch thương mại, an toàn, y tế, môi trường và các lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tổ chức, cá nhân.

Sau khi hoàn thành kiểm định, phương tiện đo sẽ được đánh giá theo hai kết quả là đạt hoặc không đạt. Nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu kỹ thuật đo lường, thiết bị sẽ được cấp giấy chứng nhận kiểm định và dán tem kiểm định theo quy định. Ngược lại, nếu không đạt yêu cầu, phương tiện đo sẽ không được phép đưa vào sử dụng cho đến khi được sửa chữa, khắc phục và kiểm định lại.

Đáng lưu ý, hoạt động kiểm định chỉ được thực hiện bởi các tổ chức kiểm định đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chỉ định. Điều này nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch và giá trị pháp lý của kết quả kiểm định, đồng thời góp phần duy trì tính chính xác của hoạt động đo lường trong thực tế.

1.2. Hiệu chuẩn là gì?

Hiệu chuẩn (Calibration) là biện pháp kiểm soát đo lường do tổ chức hiệu chuẩn được chỉ định hoặc tổ chức, cá nhân có đủ năng lực thực hiện nhằm xác định và thiết lập mối quan hệ giữa giá trị đo của chuẩn đo lường, phương tiện đo với giá trị đo của đại lượng cần đo.

Hiểu một cách đơn giản, hiệu chuẩn là quá trình đối chiếu kết quả đo của phương tiện đo với một chuẩn đo lường có độ chính xác cao hơn để xác định mức sai lệch (sai số) của thiết bị. Thông qua hoạt động này, người sử dụng biết được phương tiện đo đang sai lệch bao nhiêu so với giá trị chuẩn, từ đó có cơ sở để điều chỉnh, sửa chữa hoặc áp dụng hệ số hiệu chỉnh nhằm bảo đảm độ chính xác của kết quả đo trong quá trình sử dụng.

Khác với kiểm định, hiệu chuẩn không nhằm đánh giá phương tiện đo đạt hay không đạt yêu cầu kỹ thuật đo lường, cũng không quyết định thiết bị có được phép tiếp tục sử dụng theo quy định của pháp luật. Kết quả của hiệu chuẩn được thể hiện bằng giấy chứng nhận hiệu chuẩn, trong đó ghi nhận các giá trị đo, sai số, độ không đảm bảo đo và các thông số kỹ thuật liên quan, giúp người sử dụng đánh giá khả năng đáp ứng của thiết bị đối với mục đích sử dụng thực tế.

Về bản chất, hiệu chuẩn là hoạt động mang tính tự nguyện, thường được các doanh nghiệp, phòng thử nghiệm, cơ sở sản xuất và tổ chức áp dụng nhằm kiểm soát chất lượng đo lường, duy trì độ chính xác của thiết bị và đáp ứng yêu cầu của các hệ thống quản lý chất lượng như ISO 9001, ISO/IEC 17025, ISO 13485 hoặc các tiêu chuẩn kỹ thuật chuyên ngành. Hoạt động này có thể được thực hiện bởi các tổ chức cung cấp dịch vụ hiệu chuẩn hoặc bởi chính tổ chức, doanh nghiệp nếu có đầy đủ chuẩn đo lường, trang thiết bị và năng lực kỹ thuật theo quy định.

2. Bảng so sánh kiểm định và hiệu chuẩn khác nhau như thế nào? 

Để giúp bạn dễ dàng phân biệt hai hoạt động này, dưới đây là bảng so sánh kiểm định và hiệu chuẩn khác nhau như thế nào theo các tiêu chí quan trọng.

4. Những lưu ý khi chọn đơn vị kiểm định, hiệu chuẩn

Để bảo đảm kết quả kiểm định, hiệu chuẩn có độ tin cậy và giá trị pháp lý, doanh nghiệp nên cân nhắc các tiêu chí sau khi lựa chọn đơn vị cung cấp dịch vụ:

• Được cơ quan có thẩm quyền chỉ định hoặc cấp phép thực hiện hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn theo đúng lĩnh vực.
• Có phạm vi năng lực phù hợp với loại phương tiện đo hoặc thiết bị cần kiểm định, hiệu chuẩn.
• Hệ thống chuẩn đo lường có khả năng truy xuất nguồn gốc đến chuẩn quốc gia hoặc chuẩn quốc tế.
• Đội ngũ kỹ thuật viên, chuyên gia có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm trong lĩnh vực đo lường.
• Quy trình thực hiện tuân thủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quy định hiện hành.
• Cung cấp đầy đủ hồ sơ sau khi hoàn thành, bao gồm giấy chứng nhận, tem kiểm định hoặc giấy chứng nhận hiệu chuẩn theo quy định.
• Thời gian thực hiện nhanh chóng, đáp ứng tiến độ sản xuất và vận hành của doanh nghiệp.
• Chi phí dịch vụ minh bạch, báo giá rõ ràng và phù hợp với phạm vi công việc.
• Có khả năng thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn tại hiện trường đối với các thiết bị không thể di chuyển.
• Hỗ trợ tư vấn kỹ thuật, nhắc lịch kiểm định, hiệu chuẩn định kỳ và giải đáp các vấn đề liên quan trong quá trình sử dụng thiết bị.

Trên đây là những thông tin chi tiết giúp bạn hiểu rõ kiểm định và hiệu chuẩn khác nhau như thế nào, từ khái niệm, đặc điểm, mục đích, đối tượng áp dụng đến các trường hợp cần thực hiện. Hy vọng bài viết sẽ giúp doanh nghiệp lựa chọn đúng hình thức đánh giá phương tiện đo, đáp ứng yêu cầu pháp lý và bảo đảm độ chính xác trong quá trình đo lường, sản xuất và kinh doanh.